NOU 1973: 38 - Personvalget ved stortingsvalg og kommunevalg

Utgreiinga tek utgangspunkt i at valregelverket kring personval ved stortings- og kommuneval har vorte oppfatta som dårleg eigna til å gi vanlege veljarar reell påverknad. Ho skildrar eit system der partiintern nominasjon ofte skjer etter reglar frå 1920-året, med praksis som gjev små, organiserte grupper og nominasjonsmøte ein uforholdsmessig stor påverknad. Ved kommuneval blir problema særleg tydelege: hemmelige, organiserte retteaksjonar kan endre utfallet slik at listene ikkje speglar fleirtalet av veljarane lokalt. Reglane om kumulering, namneføring på stemmesetlar, reservekandidatar, tillitsutval, underskriftskrav og økonomisk godtgjersle ved utsendingar er kompliserte og til dels tolkningsvanskelege. Utvalet vurderer både å modernisere og å gjere nominasjonsreglane obligatoriske for registrerte parti, å gi veljarane kumulasjonsrett ved stortingsval på linje med kommuneval, og å endre oppteljingsreglane for korleis personlege røyster blir rekna ved mandatfordeling. Forslaga har som hovudmål å auke den alminnelege veljarens direkte moglegheit til å påverke kven som vert vald, samstundes som dei søkjer å rydde opp i uklare reglar og betre sikre økonomisk og praktisk gjennomføring av nominasjonsprosessane.