Reinsa tekst (kapittelvising)
Fulltekst er ikkje tilgjengeleg for dette dokumentet. Du kan laste ned original PDF eller bruke KI-assistenten.
Historisk utgreiing (1979)
NOU 1979: 32 - Formuerettslig lempningsregel
Utgreiinga drøftar behovet for ei generell lempningsregel som kan tilsidesetje eller mildne urimelege avtalevilkår og andre formuerettslege rettshandlingar. Ho byggjer på samanlikningar med Sverige og Danmark, der slike generalklausular allereie er innførde, og på ei gjennomgang av gjeldande norsk rett der det ikkje finst ein klar ulovfesta generell regel.
Emneord:FormuerettsligLempningsregelFormuerettAvtalevilkårGeneralklausulAvtalelovenSærloverNorsk rettFinans, skatt & makroøkonomiSkatt, avgift & formueLov og rett
Hovedfunni
- Gjeldande norsk rett manglar ei klar, ulovfesta generell regel for å tilsidesetje eller lempe urimelege vilkår i formueretten.
- Domstolane har i praksis unngått urimelege resultat ved tolking og «covert techniques» heller enn ved direkte lempingsavgjerder.
- Det finst fleire særreglar som gir lempingsheimel (t.d. prislova §18, avtalelova §§33, 36–38, husleielova §36), men dei er sektorvise og varierer i ordlyd og rekkevidd.
- Sverige og Danmark har nyleg innført generelle reglar som også gjeld for andre formuerettslege rettshandlingar enn kontraktar, noko som gir nyttig samanlikningsgrunnlag.
- Dei ulike reglane nyttar i hovudsak ei lik rimeligheitsstandard, til dømes formuleringar om «urimeleg», «åpenbart urimeleg» eller «i strid med god forretningsskikk».
- Uvisse råkar særleg avtalevilkår som ikkje direkte rører pris/vederlag, og det er ulik praksis om kor langt analogisk tolking av gjeldande reglar strekker seg.
- Viktige rettsspørsmål som omfatting, tilbakeverkande verknad, rettsvern og prosessuelle følgjer er framheva som nødvendige å klargjere ved ei allmenn regel.
Foreslåtte tiltaki
- Innføre ein generell formuerettsleg generalklausul som gir domstol og forvalting heimel til å tilsidesetje eller lempe urimelege avtalevilkår.
- Avgrense generalklausulen eksplisitt mot arbeidsrett og offentlegrettlege område for å unngå overlapp og rettsusikkerheit.
- Utforme rimeligheitskriteriet med kombinasjon av faktorar: omstenda ved avtaleinngåinga, god forretningsskikk, diskriminering og offentlege omsyn.
- Førebu konkrete reglar om verkning: prioritere lemping framfor full ugyldigheit og presisere korleis vilkår kan rettiast eller erstattast.
- Klargjere tilbakeverkande verknad og overgangsreglar, inkludert avgrensing mot eldre kontraktsforhold.
- Vurdere oppheving eller tilpassing av eksisterande sektorvise lempningsreglar der generalklausulen får tilsvarande eller betre regulering.
- Plassere den nye reglane i avtalelova (til dømes ny §36) og følgje opp med formåls- og definisjonsmerknader i lovmotiva.
Spør NOUgla KI-assistent