Reinsa tekst (kapittelvising)
Fulltekst er ikkje tilgjengeleg for dette dokumentet. Du kan laste ned original PDF eller bruke KI-assistenten.
Historisk utgreiing (1997)
NOU 1997: 27 - Nytte-kostnadsanalyser
Utgreiinga tek for seg behovet for eit oppdatert, praktisk rammeverk for samfunnsøkonomiske nytte‑kostnadsanalysar i offentleg sektor. Ho byggjer på eldre rettleiingar og erfaringar med at kostnadsanslag ofte er for dårleg eller for optimistiske ved reformforslag og prosjekt.
Emneord:Nytte-KostnadsanalyserSamfunnsøkonomisk analyseOffentlig sektorKostnadsanslagMarkedspriserEksterne virkningerFølsomhetsanalyserBeslutningsgrunnlagFinans, skatt & makroøkonomiFinansmarked & bankvesenFinansKommunesektor
Hovedfunni
- Offentlege reformforslag og prosjekt har ofte store usikkerheitsmoment som ikkje blir tilstrekkeleg synleggjorde i kostnadsanslag.
- Eksisterande rettleiingar frå 1977 er lite brukt og treng ein modernisert, praktisk mal og sjekkliste for nytte‑kostnadsanalysar.
- Marknadsprisar kan vara misvisande grunna skatter, avgifter, monopol eller marknadsurettferdigheit; rettleiing trengs for korreksjon av slike prisar.
- Mange viktige nytte‑ og kostnadselement har ikkje marknadspris (eksterne verknader, miljø, FOU), og bør handterast med både kvantitative og kvalitative metodar.
- Fordelings- og regionale verknader kjem ofte i form av velferdseffektar som er vanskelege å måle, men som bør inngå i analysane og, når mogleg, kvantifiserast.
- Finansieringskjelda påverkar netto samfunnskostnad gjennom marginalkostnad ved skattefinansiering; dette bør takast med i kalkylar.
- Det er eit særskilt behov for skisserte opplegg for følsamheitsanalysar og berekningar av verdien av å redusere usikkerheit ved utsett avgjerd (opsjonsverdi).
Foreslåtte tiltaki
- Utarbeide og implementere ein oppdatert, detaljert mal og sjekkliste for nytte‑kostnadsanalysar som skal brukast av departement og etatar.
- Innføre krav om at analysar dokumenterer usikkerheit eksplisitt, med scenariar og systematiske følsamheitsanalysar.
- Gi klare rettleiingar for korreksjon av marknadsprisar når skatter, avgifter eller marknadssvikt forvrir prisar.
- Skissere metodar for å verdsetje og eventuelt kvantifisere eksterne verknader (miljø, FOU/innovasjon), samt retningsliner for når kvalitative omtalar er tilstrekkelege.
- Inkludere standardisert vurdering av fordelings- og regionale effektar i alle større nytte‑kostnadsanalysar, med forslag til kvantifiseringsmetodar der mogleg.
- Fastsetje retningsliner for korleis marginalkostnad ved skattefinansiering skal betraktast, og føreslå leidande anslag som bør nyttast i kalkylar.
- Peike på retningslinjer for bruk av brukarfinansiering versus generell offentleg finansiering, slik at avvegingar blir eksplisitte i analysen.
Spør NOUgla KI-assistent