Søk i NOU-arkivet

Utgreiinga tek sikte på å kartleggje kva som hende med jødiske eigedelar i Noreg under andre verdskrigen og kor mykje av dette som vart tilbakeført eller erstatta etter krigen. Ho konkluderer med at eit stort fleirtal av jødar i Noreg fekk eigedelar beslaglagde uavhengig av om dei vart drepne, flykta eller overlevde; berre ei stor gruppe flykta til Sverige, medan meir enn éin tredel av om lag 2 100 registrerte jødar omkom. Arbeidet byggjer i hovudsak på arkivmateriale frå naziorganet Likvidasjonsstyret og på etterkrigsordningar som Tilbakeføringskontoret, Krigsskadetrygden og Justisdepartementets oppgjørsavdeling. Dokumentasjonen frå okkupasjonstida er fragmentert og mangelfull, særleg når det gjeld verdsetjing av varelagar og løsøregjenstandar og for dokumentasjon av born/heim som aldri vart registrerte. Etterkrigsdata gir betre grunnlag, men også desse har avgrensingar, mellom anna fordi mange slektningar meldte krav på vegner av drepne utan full oversikt. Flertalsdelen har likevel gjort kvantitative anslag over det såkalla udekte tapet — differansen mellom det beslaglagde og det som faktisk vart tilbakeført eller erstatta — og peikar på stor usikkerheit i særleg vare- og løsørevurderingar. Utgreiinga meiner derfor at tala i offentleg debatt (t.d. framstillinga om «68 %») er forenkla, og legg vekt på behovet for vidare arkivarbeid, klår metodikk for verdsetjing og tiltak for rettferdig oppgjer for etterlatne og etterkomarar.

Utgreiinga tek for seg korleis omsorgsplikta for barn, sjuke, funksjonshemma og gamle blir påverka når personell blir kalla inn til teneste i totalforsvaret. Ho peikar på at gjeldande reglar om utsetjing eller fritak ved fremmøte er ufullstendige, og at lokalt system for omsorgsavlasting i praksis ikkje er førebudd. Analysen skildrar kvardagsomsorga i fredstid, kven som har ansvar etter lov og sedvane, og kva offentlege og frivillige ressursar som finst. Vidare blir omstillinga ved aukande beredskap belyst: lovverk kan setjast ut av kraft, tenesteforhold vert ulikt regulerte på tvers av sektorar, og omsorgstilboda kan bli redusert eller flytta frå institusjon til heimen og nærmiljøet. Hovudprinsippet er at nasjonale ressursar må nyttast for forsvarskrav, samstundes som omsorgsfunksjonar må haldast på eit forsvarleg nivå. For å sikre dette krevst planlagd kommunal sosialberedskap, integrasjon av sosialtenesta i beredskapsplanlegging, og eit bindande regelverk for omsorgsberedskap. Utgreiinga legg fram forslag til ein lov om omsorg ved beredskap og krig og tilhøyrande forskrifter, med mål om betre lokale avlastningstilbod og meir einsarta reglar om utsetjing/fritak for tenestepliktige med omsorgsansvar.

Utgreiinga kartlegg levevilkåra til norske krigsinvalide med sikte på å foreslå korleis overskotet frå minnemynten 1980 kan brukast til tiltak som raskt kjem dei eldre til gode. Rapporten peikar på at ei vesentleg gruppe krigspensjonistar slit med samansette helseproblem — både somatiske og psykiske etterverknader av krigserfaringar — i tillegg til sosial isolasjon og alkoholproblem. Nokre er ramma av det såkalla KZ-syndromet med akselerert aldring, og fleire treng varig pleie og tilpassa bustadløysingar. Mandatet la rammene ved å krevje at forslag ikkje skal påføre offentlege driftsskostnadar i framtida, og utvalet la derfor vekt på tiltak som kan gjennomførast raskt og innanfor énoffentleg engangsramme. Undersøkinga byggjer på intervju med utvalde grupper frå trygdearkiva og inneheld både ei kartlegging av levevilkår, helsetilstand og omsorgsbehov, samt vurderingar av kva for tiltak som kan gi størst effekt for målgruppa på kort og mellomlang sikt. Rapporten framhevar behovet for ei kombinasjon av kapitaltiltak (bustadtilpassing, heimutstyr), styrking av omsorgstenester og pilotprosjekt for permanent pleie framfor reine kortsiktige pengegåver.

Utredninga tek føre seg korleis skatteetaten kan få betre innsyn i komplekse og aggressive skattearrangement gjennom ei obligatorisk opplysningsplikt for skatterådgivarar, samtidig som viktig klientfortroligheit blir verna. Bakgrunnen er aukande kompleksitet i internasjonal skatteplanlegging, informasjonsasymmetri mellom rådgivarar og skattemyndigheitene, og behovet for effektivisering av kontrollinnsatsen for å verne skattegrunnlaget. Utvalet konkluderer med at ei målretta opplysningsplikt kan gi skattemyndigheitene tidlegare og betre informasjon om tilfelle som kan føre til tap av skatteinntekter. Samstundes peikar utvalet på at reglar om taushetsplikt og juridisk privilegium må klargjerast for å unngå at klientar mister nødvendig rettslege vern. Forslaga omfattar presisering av kva slags arrangement som skal meldast (kriteriebasert), avgrensingar for vern av klienthemmelighald, passende sanksjonar ved unnlatelse, krav til rapportering og myndigheitsbehandling av innsamla informasjon. Utvalet legg vekt på forholdsmessigheit: reglane skal treffe aggressive og skadevande finansiering- og skattearrangement utan å overbelaste vanlege rådgjevarar eller svekke tillit i rådgjevar–klient-forholdet. Nokre medlemer har dissens på omfang og sanksjonar, og om kor sterkt privilegiet skal avgrensast.