Søk i NOU-arkivet

Utgreiinga ser på korleis globalisering og auka konkurranse påverkar arbeidstakarar, flysikkerheit og miljø i norsk luftfart, og kva som kan gjerast for å styrke konkurransen der marknadskreftene ikkje løyser problemet. Ho peiker på at liberalisering har gitt lågare billettprisar og fleire ruter, samstundes som arbeidsforhold, bemanning og leverandørstruktur har endra seg med meir innleige, outsourcing og grensekryssande tilsette. Dette skapar utfordringar for arbeidstakarrettar, kollektiv lønnsdanning og tilsyn. Flysikkerheita er per i dag høg, men kostnadspress og kompleks kontraktspraktisering kan svekkje opplæring, vedlikehald og ansvarsrutinar over tid. Miljøutfordringane er tydlege: luftfarten veks og står for aukande utslepp, og det er behov for virkemiddel som fremjar berekraftige drivstoff, elektrifisering på korte strekningar og effektiv drift. Utvalet held fast at regulering og tilsyn må tilpassast for å kombinere konkurranse med gode arbeidsvilkår, høg flysikkerheit og sterkare miljøambisjonar. Tiltaka omfattar både regelendringar, styrkt arbeidsrettsleg kontroll, konkurransetiltak i regional trafikk og økonomiske insentiv for grøn omstilling.

Utgreiinga tek for seg korleis politi- og lensmannsetaten er organiserte og peikar på at dagens struktur hemmar effektivitet og fagleg styring. Utgangspunktet er eit desentralisert nærpoliti under folkevald kontroll, men utvalet konkluderer med at leiings- og oppgåvefordelinga i dag er uklar og til dels overlappande. Etaten omfattar om lag 10 000 tilsette fordelt på 54 politidistrikt og åtte sentrale særorgan. Mange distrikt har fullstendige administrative og operative fellesfunksjonar som medfører relativt høg internadministrasjon i nokre område. Landsdelsordninga med fem landsdelspolitimestre og fleire regionordningar er vurdert, men utvalet tilrår at landsdelsordninga i sin noverande form blir avvikla. Hovudtiltak som blir foreslåtte er færre politidistrikt, oppretting av eit Politidirektorat for fagleg leiing, omorganisering av Utrykningspolitiet og vurdering av samanslåing eller samlokalisering av Politiets materielltjeneste og Politiets datatjeneste. Målet er å frigjere ressursar frå internadministrasjon til publikumsretta verksemd og kriminalitetsbekjemping, klargjere ansvar og myndigheit, forenkle leiingsstrukturen og skape ei meir heilskapleg operativ og fagleg leiing.

Denne utgreiinga kartlegg ein særskild, lovfesta pensjonsordning for sjømenn og dei økonomiske og rettslege utfordringane ho står overfor. Ordninga gir alderspensjon frå 60 år fram til folketrygdens pensjonsalder 67 år, med faste satsar knytte til folketrygdens grunnbeløp og særskilde reglar for overordna og underordna personell. Finansiering kjem frå månadsavgifter frå arbeidstakarar, avgifter frå rederi, statlege tilskott og avkasting av fond; staten garanterer ordninga. Analysane syner at noverande avgiftsnivå i praksis finansierer historiske rettar og overgangsordningar, og at reguleringsfondet vil koma under sterkt press — m.a. anslag som peikar på at fondet kan vera brukt opp tidleg på 2000-talet og at statens garantiansvar i ein periode har ein noverdi på om lag 3,6 mrd kroner. Utgreiinga drøftar internasjonale forpliktingar (ILO og EØS), skilnader mellom utlignings- og kapitaldekningsmodellar, og viser at tariffoppbygde tilleggspensjonar allereie blir etablerte for å dekkja aldersperioden 60–67 år. Utvalet skisserer alternativ vidareføring som offentleg ordning, endra finansieringsmodell eller ei hovudveksling til kapitaldekning, og presiserer behovet for overgangsløysingar og tydelege statlege garantiordningar.

Utredinga vurderer om det lovfesta streikeforbodet for politi- og lensmannsetaten bør opphevast eller endrast, og kva alternativ som finst ved lønns- og tvisteløysing. Ho tek utgangspunkt i gjeldande politilov, internasjonale forpliktingar og erfaringar frå andre europeiske land, og peikar på at spørsmålet handlar om å balansere arbeidstakarrettar mot tryggleiks- og samfunnsinteresser. Dokumentet synleggjer at det finns motstridande syn på politiets lønnsutvikling og at ei uavhengig lønnsanalyse ligg utanfor dette utvalet sitt mandat. Erfaringane med politistreik er få, og verknadene vil avhenge av omfanget og formålet med ein eventuell streik. Utvalet presenterer fleire løysingsmodellar: oppheving av forbodet, eit avgrensa streikeopplegg (avgrensing etter grupper, arbeidsområde eller tal), eller ein «streikerett på vilkår» som krev at ei særskild nemnd vurderer om ei streik vil føre til alvorlege skadeverknader. På lønnsnemndsspørsmålet går fleirtalet inn for at Rikslønnsnemnda skal handtere politiets lønnstvistar dersom forbodet opphevast; nokre medlemmar ønskjer i staden ei særskild nemnd for politiet eller auka fleksibilitet i samansetjinga av nemnda. Administrative og økonomiske konsekvensar vert vurdert som avgrensa. Utvalget er delt i nokre av dei mest prinsipielle spørsmåla, noko som speglar faglege og samfunnsmessige omsyn på begge sider.

Denne utgreiinga vurderer organiseringa og ressursbruken i den norske lensmannsetaten med sikte på meir effektiv polititeneste i distrikta. Ho skildrar historisk bakgrunn, dagens distriksinndeling, politimessige og sivile oppgåver, samt særskilde private tenester lensmenn utfører. Rapporten peikar på utfordringar knytte til ulik bemanning, spreidd geografi, dobbeltleiing mellom politikammer og lensmannskontor, og manglande samla kostnadsoversikt. Gjennom kartlegging av 12 lensmannskontor og samanlikning med politistasjonar og praksis i Sverige og Finland, synleggjer utvalet moglegheiter for å frigjere ressursar ved betre leiing, koordinering og elektronisk saksbehandling (EDB). Sentral anbefaling er ei nærare samordning mellom politi- og lensmannsfunksjonar, klargjering av administrative ansvarsforhold og ei vurdering av distriktsgrenser ut frå demografi, kommunikasjonar og tilgjenge for publikum. Målet er å sikre lovpålagde kjerneoppgåver og betre tenesteyting i distrikta innan vedtekne økonomiske rammer.

Denne utredninga tek for seg korleis menn si rolle i familien og i samfunnet påverkar likestilling, familiefunksjon og vald. Ho byggjer på ei vurdering av at tiltaksinnsatsen historisk har vore retta mot kvinner, medan menn si deltaking i dagleg omsorg og husarbeid framleis ligg attende. Utredninga peikar på at den skjeve arbeidsdelinga i heimen kan bidra til belastning for kvinner og til at fleire par går frå kvarandre, og at dette òg er eit familiepolitisk problem. Ho drøftar samanhengen mellom arbeidsliv, karriere og omsorg, skilde og samvær, samt menn og vald. Sentral konklusjon er at auka mannleg deltaking i omsorg krev tiltak både i lovverket, i arbeidslivsordningar og i haldningsarbeid, og at ansvar for vald må takast tydeleg av menn sjølve. Vidare hevdar rapporten at det trengst meir målretta forsking på menn og mannsroller for å understøtte politikkutforming. Forslaga omfattar endringar i permisjonsreglar, mekling og samværsordningar ved skilsmisse, tiltak mot privat vald, samt økonomiske og administrative tilrådingar for å leggje til rette for reell deltaking frå fedrar.