Reinsa tekst (kapittelvising)
Fulltekst er ikkje tilgjengeleg for dette dokumentet. Du kan laste ned original PDF eller bruke KI-assistenten.
Historisk utgreiing (1994)
NOU 1994: 1 - Streikerett for politiet og lensmannsetaten
Utredinga vurderer om det lovfesta streikeforbodet for politi- og lensmannsetaten bør opphevast eller endrast, og kva alternativ som finst ved lønns- og tvisteløysing. Ho tek utgangspunkt i gjeldande politilov, internasjonale forpliktingar og erfaringar frå andre europeiske land, og peikar på at spørsmålet handlar om å balansere arbeidstakarrettar mot tryggleiks- og samfunnsinteresser.
Hovedfunni
- Det gjeld eit generelt lovfesta streikeforbod for ein stor del av politiets tilsette i gjeldande politilov (§20), medan embetsmenn (t.d. politimestrar) føresetnast framleis å stå utan streikerett.
- Internasjonale forpliktingar anerkjenner streikerett men opnar for lovfest føresegn om forbod for visse offentlege funksjonar; utvalet vurderer desse rettslege rammene.
- Noreg har motstridande syn på politiets lønnsutvikling; utvalet fann at ein uavhengig lønnsanalyse var for omfattande innan tida som var sett av.
- Internasjonal samanlikning: i sju av ni undersøkte vesteuropeiske land har politiet ikkje streikerett; Sverige og Finland gir hovudsammenslutningane moglegheit til streik.
- Totalt talet på stillingar i politi og lensmannsetaten er oppgitt til om lag 9 226, med ei desentralisert struktur (54 politidistrikt, 370 lensmannsdistrikt) som påverkar sårbarheit ved arbeidsstans.
- Erfaringar frå tidlegare politistreikar er få og varierande; finsk studie frå 1976 viste noko auke i enkelte kriminalitetstypar, medan svensk streik i 1985 fekk relativt avgrensa samfunnsmessige verknader.
- Utvalet er delt: fleirtal (seks) støttar oppheving eller avgrensa streikerett, tre medlemer ønskjer å oppretthalde forbodet; også delt syn på om Rikslønnsnemnda eller ei særskild nemnd bør handsame lønnstvistar.
Foreslåtte tiltaki
- Oppheve det generelle streikeforbodet for politiets tilsette eller erstatte det med ein avgrensa streikerett regulert i politilov.
- Innføre moglegheit for avgrensingar i lov (kva grupper, arbeidsområde eller maksimum tal som kan tas ut i streik) for å redusere samfunnssårbarheit.
- Etablere ein «streikerett på vilkår»-modell der ei særskilt nemnd avgjer om planlagd streik vil medføre alvorlege skadeverknader og dermed kan stansast.
- Behalde Rikslønnsnemnda som faginstans for handsaming av politiets lønnstvistar dersom streikeforbodet opphevast.
- Alternativt opprette ei særskild lønnsnemnd for politiet, eller gi Rikslønnsnemnda høve til å bli sett saman med færre medlemmar (t.d. 3 i staden for 7) ved behandling av politiets saker.
- Oppretthalde streikeforbod for embetsmenn med politimyndigheit (t.d. politimestarar) av omsyn til myndigheitsutøving og ansvar.
- Sikre at praktiske og administrative konsekvensar er kartlagde og at nødvendige beredskapstiltak og reserveordningar er på plass før endringar blir sette i kraft.
Podkast-samandrag (KI-dialog)
Klar til avspeling
Lydsamandrag er klart for denne utgreiinga.
Spør NOUgla KI-assistent