Søk i NOU-arkivet

Utgreiinga tek for seg korleis faste jordbrukseigedomar vert verdsette for formueskatt og peikar på ei grunnleggande problemstilling: bruk av salgsverdi gir etter utvalet eit urimeleg bilete av skattbar formue i lys av jordbrukets låge og særskilde innteningsevne, noko som kan skape uheldige verknader for arealbruk og drift. Utvalet går imot å leggja bruksverdi (avkasting) direkte til grunn ved formueskattlegging, men åtvarar mot å halde fast ved uendra salsverdi. Hovudframlegget er ein kompromissløysing der likningsverdien setjast til ein fast prosentdel av eigedomen si salsverdi mot jordbruksføremål; prosentsatsen skal fastsetjast av Stortinget og kunna justerast over tid med særskild omsyn til jordbruksinntektene. Jordbruksformue skal framleis vere eit eige skatteobjekt, medan reglane for lausøyre ikkje vert endra. Utvalet handsamar også spørsmålet om våningshus: fleirtalet ynskjer at våningshuset vert verdsett som del av den faste eigedomen, medan eit mindretal tilrår utmerking og verdsetjing etter vanlege bustadreglar. Utvalet peikar vidare på behovet for føreseielege formelle takseringsreglar, koordinering med andre utgreiingar og dokumentasjon av økonomiske fylgjer for stat og kommunar.

NOU 1979:48 legg fram eit heilskapleg utkast til lov om avhending av fast eigedom som skal regulere sal, byte og andre avhendingar av alle typar faste eigedommar, inkludert tomtefeste og særskilde registrerte bruksrettar. Utvalet tek utgangspunkt i gjeldande sedvane og sedvanerett, men føreslår fleire presiseringar og nokre tvingande reglar til vern for kjøparen ved bustadkjøp — i tråd med generell forbrukarvernpolitikk. Eit særleg og nyskapt kapittel om tilhøyrsle (kva som følgjer med eigedomen ved sal) gir både allmenne reglar og spesialreglar for bustadhus, landbrukseigedomar og industribygg. Det er delte syn om formkrav: fleirtalet meiner avtalar framleis kan vere muntlege, men at kvar part skal kunne krevje skriftleg avtale; eit mindretal krev skriftlegheit som bindande form. Utkastet inneheld òg klare reglar om heimelsoverføring, tidspunkta for overtaking, rettar ved manglar (arealsvikt, fysiske og rettslege manglar/vanheimel), reklamasjon, synfaring og reglar om retting/oppfylling. Mange føresegnar er fråvikelege, men fleire reglar blir føreslegne tvingande til kjøparens fordel ved bustadeigedom. Hovudmålet er rettstryggleik, forbrukarvern og klår ansvarsfordeling mellom partar ved eigedomsomsetnad.

Denne NOU-en tar for seg rettslege og praktiske problem knytte til fastsetjing av eigedomsgrenser og administrative inndelingsgrenser, særleg der land møter vatn og i undergrunnen. Bakgrunnen er at mange grenser i norsk rett byggjer på eldre praksis, matrikkelopplysningar, avtalar og lokale bruksvanar som gjev usikkerheit om grenselinjer og rettar (t.d. ferdsel, fiske, sandtaking, akvakultur og petroleumsverksemd). Utvalet peikar på behovet for eitt tydelegare lovverk som samlar reglar om grensefastsetjing, tolking, rettsgrunnlag og prosedyrar for tvisteløysing, samt avgrensing av kommunal myndigheit i sjø. Rapporten analyserer historisk bakgrunn, gjeldande reglar i jordskifte-, vassdrags- og lakselovgivinga, og drøftar særlege tema som ytre allmenningar, midtstykke i innsjøar, eigedomsrett i undergrunnen og grensejustering. Hovudkonklusjonen er at ei eiga lov om eigedomsgrenser og administrative inndelingsgrenser vil auke rettstryggleik, samordning og forutsigbarheit, mellom anna gjennom klare tolkningsreglar, standardiserte prosessar (kartforretning, jordskifte, grensegang) og avklaring av strand- og sjørettar i høve til allmennsinteresser og statlege sektorlover.

Utgreiinga legg fram eit heilskapleg grunnlag for å erstatte dagens kulturminnelov med ei ny kulturmiljølov som rettar fokuset mot både enkeltminne og større kulturmiljø og landskap. Ho byggjer på kartleggingar og tilstandsdata frå nasjonale register og miljøovervaking, og identifiserer hovudutfordringar som klimaendringar, tap av biologisk mangfald, aukande press frå arealbruk, reiseliv og ferdsel, demografiske endringar og manglande handverkskompetanse. Utvalet synleggjer konfliktar mellom vern og samfunnsbehov, manglande samsvar mellom sektorregelverk, og behov for sterkare kunnskapsgrunnlag og forvaltningsevne. Forslaget peikar på at kulturmiljøet har verdiar som kunnskap, identitet og berekraftig brukaroppleving, og at desse må avvegast mot andre samfunnsinteresser gjennom klåre reglar, betre rollefordeling mellom nivå i forvaltninga og styrka medverknads- og informasjonsrettar i tråd med internasjonale konvensjonar. Utgreiinga inneheld også vurderingar av internasjonalt regelverk, erfaringar frå nordiske land og forslag til nye definisjonar og rettsprinsipp for å sikre betre rettsvern, kunnskapsstyring og økonomisk rammeverk for vern, forvalting og restaurering.

Utgreiinga tek føre seg ei heilskapleg revisjon av regelverket for bustadbyggjelag og burettslag for å modernisere reglar, klargjere rettsforhold og tryggje bebuarane. Ho byggjer på vurderingar av rolla bustadsamvirket har hatt i å fremje sosial og rimeleg bustadforsyning, erfaringar frå tap og risiko i kooperasjonen på slutten av 1980- og byrjinga av 1990-talet, og endringar i bustadmarknaden og anna relevant lovgjeving. Utvalet tilrår to nye lover — ei om bustadbyggjelag og ei om burettslag — men finn ikkje grunnlag for å samla all bustadlovgjeving i ein enkelt bustadlov. Forslaga skal gje meir fleksibilitet ved prisfastsetjing (inkl. moglegheit for sal til fast pris utan krav om sjølvkost), klårare reglar om disposisjonsrett, forkjøpsrettar og reglar for utleige, samt nye grenser for uoppsiglege forretningsføraravtalar. Samstundes vert tryggleikskrav og tiltak for risiko- og tapsfordeling løfta. Utvalet peikar på behovet for tilpassing til ny aksjelovgjeving, vurdering av register for burettslagsandelar, og tiltak for betre bumiljøtilpassing og plan- og byggjeprosessar. Det ligg nokre dissensar knytte til utdeling til andelseigarar, gebyrrammer ved utleige/omsetning og reglar om rett til å leige ut bustader.

Denne delutgreiinga ser på korleis skolen og lokalsamfunnet påverkar kvarandre og kva konsekvensar samfunnsutviklinga har for innhald og organisering av undervisninga. Utgreiinga kartlegg trekk ved lokalsamfunnet — arbeidsliv, økonomisk vekst, flytting, familieforhold, kriminalitet, massemedia og organisasjonsliv — og vurderer framtidsperspektiv som kan påverke opplæringa. Ho peikar på eit aukande behov for formell utdanning og for at skolen skal vere både kunnskapsarena og demokratisk møtestad. Rapporten konstaterer at lokalsamfunnet er ein viktig læringsressurs som kan gi fagleg relevans og praktiske erfaringar, men at ressursane er ujamne mellom område og grupper. Vidare synleggjer ho utfordringar knytte til lærartettleik, organisering av skuledagen, morsmålsundervisning og ulikskap i føresetnader for læring. Utgreiinga rår til sterkare kopling mellom skolen og lokale arbeids- og organisasjonsmiljø, betre bruk av lokale læremiddel og større vekt på demokrati- og samfunnsorientert undervisning. Ho legg også vekt på organisatoriske og leiingsmessige endringar for å gi lærarane betre arbeidsvilkår og for å sikre at skolen i praksis realiserer måla i læreplanverket.