Søk i NOU-arkivet

Denne NOU-teksten vurderer korleis auka bruk av oljeinntekter over statsbudsjettet påverkar kostnadsnivå, kronekurs og konkurranseevne for norsk konkurranseutsett sektor. Bakgrunnen er høg lønnsvekst i tidleg 2000-tal, sterk nominell og real kronekursstyrking, og ei handlingsregel som aukar strukturelt oljekorrigert underskott frå kring 2 % til kring 4 % av BNP innan 2010. Utvalet peikar på at denne utviklinga isolert sett aukar norske kostnader relativt til handelspartnarane, svekkjer industriens lønsemd og aukar risikoen for utflytting av investeringar, særleg mot lågarekostnadsland i aust‑Europa. Dei vurderer at konkurranseevna allereie svekka kraftig i 2001–2002, og at eit framlegg om lønnsvekst meir på linje med handelspartnarane vil kunne gi ein ytterlegare nominell kronesvekkjing mot 2001-nivået (kronen mot euro om lag 8,30), men likevel føre til ei samla nedbygging av industri utover det «normale» dersom lønnsauken held fram uendra. På usikkert grunnlag anslår utvalet ein netto reduksjon i industrisysselsetjinga på om lag 26 000 personar i perioden 2001–2010 under dei nemnte føresetnadene. Utgreiinga legg vekt på at penge- og finanspolitiske retningslinjer, lønnsdanning og internasjonal integrasjon må vurderast samla for å unngå varige tilbakeslag i verksemder utsette for internasjonal konkurranse.

Denne NOU-en er ein systematisk etterkontroll av konkurslova, dekningslova og tilstøytande pantelovgiving med mål om å rette opp praktiske problem og styrkje boets dekning. Utgreiinga tek utgangspunkt i erfaringar etter at lovene trådde i kraft i 1986, og vurderer særleg reglar som påverkar kor mykje kapital som faktisk kjem konkursboda til gode. Rapporten peikar på strukturelle utfordringar: omfattande pantsetjing som kan utarme boet, låg bruk av gjeldsforhandling og tvangsakkord, uklare reglar ved forenkla bobehandling og behov for klårare reglar om arbeidsavtalar ved konkurs. Utvalet fremjar både einskilde endringar i pantereglane (t.d. reservasjon av delar av pantsatte verdiar for boet, vurdering av varelager-, driftstilbehør- og factoringpant) og endringar i konkurs- og dekningslova. På fleire punkt er det skilnad mellom fleirtalet og mindretalet. Rapporten omfattar òg vurdering av administrative og økonomiske konsekvensar, forslag til lovtekstar og endringar i andre lover for å sikre samordning og praktisk gjennomførbarheit.

Denne utgreiinga skildrar korleis staten vart involvert i to store industriprosjekt på 1970–80-talet — Nye Tofte sulfatcellulosefabrikk og Norddeutsche Ferrowerke (Emden) via Sydvaranger. Prosjekta var grunna private behov for sikra råstoff og vidareforedling, omsyn til miljøkrav og ønskje om strukturendringar i skognæringa og malmforedlinga. For Tofte tok fire store papirverk initiativet, men fagforeininga kravde statleg deltaking, som førte til at staten kjøpte 26 prosent og stilte garantiar for lån. Staten bygde på material levert av private og gjorde ikkje sjølvstendige, omfattande lønnsomheits- og risikovurderingar. Anlegget fekk store tekniske problem ved oppstart og fekk aukande kapitalkrav, valutajusteringar og likviditetsproblem som endeleg førte til konkurs i oktober 1982. I Emden-saka vart staten involvert gjennom eigarskap i Sydvaranger, som ønskte å byggje svampjernverk i Emden, og som statleg gassleverandør; staten vedtok ein eigenkapitalinnskot i 1982. Dei to konkursane medførte store statlege tap, og utgreiinga peikar på svikt i vurderingsgrunnlag, manglande alternativvurderingar og høg risikoeksponering gjennom både eigarskap og garantiforpliktingar. Rapporten framhevar behovet for skjerpa rutinar ved statleg engasjement i private industrielle prosjekt, betre analysar av risiko og marknad, og klårare prinsipp for når staten skal gå inn med kapital eller garantiar.

Utgreiinga tar for seg behovet for ei norsk kursgarantiordning retta mot eksportkontraktar i ei tid med store valutarisikoar. Ho peikar på at det internasjonale valutasystemet frå etterkrigstida har brote saman og sidan byrja å flyte, noko som skapte store og raske kursendrinar etter 1971. Desse svingingane blei ytterlegare forsterka av oljekrisa og førte til uventa bytteforhold for norske eksportørar over kontraktperiodar med longitudinell betaling. Utvalet vurderer korleis eksportørar kan avdekke risiko gjennom terminmarknaden, og kva rolle ein statleg garanti kan ha når marknadsdekning er utilstrekkeleg eller ikkje tilgjengeleg for lengre periodar. Hovudkonklusjonen er at ei kursgarantiordning kan vere relevant for å redusere valutarisiko knytta til bestemt type eksportkontraktar, men ho bør utformast med presise avgrensingar: avgrensa valutautval, maksimal "udeckt periode"/varigheitsgrenser, krav om delvis eigenrisiko (svingningsmargin), premie for dekning, og klåre regler for kva transaksjonar og kontraktsvilkår som er akseptable. Utvalet legg også vekt på finansiering og risikohandtering — om ordninga skal vere sjølvberande gjennom premier eller delvis statleg sikra — og viser til erfaringar frå tilsvarande utanlandske ordningar som utgangspunkt for utforming av svingningsmarginar og premiesetjing.

NOU 1972:20 legg fram eit einskapleg forslag for å modernisere og samle reglane om gjeldsforhandling og konkurs. Utgreiinga svarar på ein samfunnsutfordring der gammal og fragmentert akkord- og konkurslovgiving ikkje lenger gir effektiv behandling av insolvens eller høve til ordna gjeldsordningar. Hovudgrep er å innføre ei tydleg gjeldsforhandlingsinstitusjon som gir eit systematisk og tidsavgrensa moratorium, oppnemning av gjeldsnevnd og revisor, og klåre reglar for offentlegheit og vern av ukjende fordringshavarar. Utvalet skildrar òg materielle vilkår for opning av forhandling, grenser for kreditorars tvangsaksjonar, og prosedyrar for både frivillig akkord og tvangsakkord. Når gjeldsforhandling ikkje fører fram, er det klare reglar for overføring til konkursbehandling, med føresegn om insolvensdefinisjon, sikre tiltak ved konkursopning og forvaltning av boet. Forslaga omfattar vidare eit eige utkast om fordringshavernes dekningsrett og overgangsreglar til nye lovar. Målet er å betre balansen mellom skuldnerens moglegheit til å ordne sine forhold og kreditorenes rettstryggleik, samtidig som ein effektiviserer bobehandling og reduserer unødvendige rettsprosessar.

Utgreiinga tek for seg rammevilkåra rundt ordinære fosterheimar med mål om større forutsigbarheit, tryggleik og betre tilpassa tiltak for born og fosterfamilier. Ho skjer i ei tid der fleire barn er plasserte i fosterheim, samtidig som kommunale og statlege ansvar deler oppgåver kring oppfølging, økonomisk kompensasjon og fagleg støtte. Samfunnsutfordringa er ujamn kvalitet og forutsigbarheit i oppfølginga av fosterheimar, manglande samordning mellom tenester, og økonomiske og kompetansemessige forskjellar som svekkjer stabiliteten i plasseringane. Utvalet har vurdert økonomiske godtgjersler, faglege rammer, oppfølgingsfrekvens, tverrfagleg støtte og korleis andre tenester kan bidra til ein heilskapleg støtte rundt barnet og familien. Centrale konklusjonar peiker på behov for klårare og meir standardiserte faglege rammer, auka forutsigbarheit i økonomiske vilkår, betre koordinering mellom barnevern og andre tenester som skule, helse og psykisk helsevern, samt styrka opplæring og støtte til fosterforeldre. Det er semje om dei fleste forslaga, men dissens om å erstatte gjeldande minimumskrav til oppfølgingsbesøk med faglege standardar og om å greie ut ei forsikringsordning for personskadar i fosterheimar. Utgreiinga legg fram konkrete forslag for å auke kvalitet, tryggleik og kontinuitet i fosterheimstenesta.