Søk i NOU-arkivet

NOU 2015:16 tek for seg utfordringar og moglegheiter knytte til overvann i urbane område. Rapporten peikar på at stadig meir kompakt bygging og eit endra klima med oftare og intensivare nedbør fører til auka risiko for flaum, kjellar- og vegskadar, samt påverknad på naturmangfald og vasskvalitet. Overvann skal sjåast både som eit problem ved høg vassføring og som ein ressurs ved at god handtering kan gi grøne, blå og blågrøne byrom, betre klimatilpassing og styrka byøkologi. Utvalet framhevar behovet for tydelege ansvarsforhold, heilskapleg planlegging og økonomiske verkemiddel som sikrar at tiltak blir gjennomførte. Hovudråda omfattar å integrere overvannshandtering i plan- og bygningsregelverket, styrkje kommunal kompetanse og koordinering mellom sektorar, setje krav til førebyggjande tiltak ved nybygg og ved rehabilitering, og innføre finansieringsmodellar som koplar kostnader til dei som skapar belastningen. Rapporten peikar òg på behov for betre kartlegging, overvaking og kunnskapsdeling for å prioritere tiltak og redusere samfunnsøkonomiske kostnader over tid.

Utgreiinga legg fram eit forslag til ei samla lov om erverv og tap av norsk statsborgarskap for å avløysa den fragmenterte reglane frå 1950. Ho tek utgangspunkt i endra internasjonale signal — særleg Europarådet si konvensjon frå 1997 — og i endringar i innvandringsmønster og rettighetsstruktur i vestlege land. Rapporten peikar på at rettar i aukande grad blir knytte til busetnad framfor statsborgarskap og at fleire land har opna for dobbelt statsborgarskap. Utvalet ønskjer klårare, meir rettstryggleiksretta reglar ved at meldings- og bevillingsordningar i praksis blir eit rettsbasert system. Barns rettsstilling blir styrkt: born fødde utanfor ekteskap likestillast med dei fødde i ekteskap, og adoptivborn får automatisk statsborgarskap ved godkjend adopsjon der ein av foreldra er norsk. Krava til botid blir konkretiserte: hovudregel er sju års opphald innanfor ein tiårsperiode, med kortare krav for visse grupper. Straffbare forhold får avgjerande vekt via eit karenstidsprinsipp, medan reglar om bidragsgjeld blir foreslått fjerna. Flertalet går inn for at dobbelt statsborgarskap ikkje skal hindrast; eit mindretal held framleis imot. Utvalet meiner språkprøve generelt ikkje bør krevjast, men diskuterer kopling mellom integreringstiltak og statsborgarskapssøknadar.

Denne utgreiinga vurderer korleis Politiets overvåkingstjeneste (POT) bør organiserast, styrast og rettleiast for å møte eit endra trusselbilde samtidig som privatliv og rettstryggleik blir ivaretekne. Utvalet slår fast at Noreg framleis treng ein overvakingsteneste av omsyn til rikets sikkerheit, men at tidlegare instruksbrot og ulovlege praksisar har svekt tilliten til tenesta. Løysinga må vere ei kombinasjon av tydelege politiske rammer og fleksibel, fagleg leiing internt i tenesta. Politisk legitimitet og klåre prioriteringar frå høgt nivå (regjeringsnivå) skal styre ressursfordeling og oppgåveval, medan overvåkingssjefen får handsamingsansvar innanfor desse rammene og faglege høve til å fråvike når nødvendig. Utvalet tilrår å halde POT som eit særorgan innan politiet, med to overordna (riksadvokaten for etterforsking og justisministeren for anna verksemd), styrka rapportering til Justisdepartementet, førebyggande politisk behandling av trusselbilete og prioriteringar, og administrative tiltak for betre organisasjonsfleksibilitet og ansvarsklaring. Målet er å gjenopprette tillit gjennom opne, entydige reglar og betre politisk styring utan å undergrave tenesta si operative fagautonomi.

Denne NOU-samandraget tar for seg miljø- og driftsproblem knytte til storleiken og drifta av ervervsmessig husdyrhald i Noreg. Utgreiinga avgrensar forurensingsproblematikk til hovudkjeldene: husdyrgjødsel, gjødselvatn, silopressaft, halmlutings- og skyllevatn, samt tilleggsproblem som smittefarar, insektplagar og dårleg trivsel for dyra. Rapporten peikar på at modernisert, industriprega produksjon har større risiko for miljøproblem særleg der husdyrhald ikkje står i sterk tilknyting til jordbruksareal som kan ta imot og nyttiggjere næringsstoffa. Utvalet argumenterer for at tiltak må vere både miljø- og landbrukspolitiske: lovfesting og forskrifter for å hindre forureining, normering av forholdet mellom dyretal og disponibelt jordareal, og krav til tekniske løysingar for lagring, handsaming og spreiing av gjødsel og pressaft. Samstundes vert det understreka at omsyn til dyrevelferd og lokale driftsvilkår må vektleggast, slik at eingongsrådføringar eller for strenge nasjonale grenser ikkje medfører urimeleg diskriminering av visse område. Utvalet føreslår konkret lovheimla konsesjon, forskriftskrav og økonomiske støttetiltak for miljøtiltak, i tillegg til administrativ organisering for tilsyn og gjennomføring.

Denne delutgreiinga tar føre seg miljø- og strukturutfordringar knytte til auka intensivitet og konsentrasjon i svine- og fjørfeproduksjon på 1960–70-talet. Ho argumenterer for at tekniske støtteordningar, særleg kraftfôrreguleringar, ikkje lenger er eigna til å styre strukturutviklinga eller å førebygge forureining. Samfunnsproblema som skisserast er auka miljøbelastning frå større einingar, raskt aukande besetningsstorleikar, og ein markant avgang av små bruk som får konsekvensar for arealbruk og lokal beredskap. Utvalet peikar på at ein meir direkte regulering – mellom anna konsesjonsplikt, lovhjemla forskrifter og forbod der forureining er fare – må vurderast for å nå landbrukspolitiske mål. Rapporten dokumenterer tal og tendensar: relativt stabil hønebestand, men sterk samling frå om lag 177 000 til 47 000 bruk; broilerproduksjon som vaks frå 1,3 mill. til 6,3 mill. klekte kyllingar; og fleire store einingar med fleire tusen dyr. Konklusjonen er at nye og sterkare verkemiddel trengst, både for miljøvern og for å styre sektorens struktur i tråd med nasjonale mål. Utvalet legg fram forslag til ei mellombels lovgiving og administrative løysingar for å møte desse problema raskt.

Denne utredninga tek for seg ordninga med industrielt heimearbeid slik ho er regulert av lova frå 1918. Bakgrunnen er vesentlege endringar i arbeidslivet, internasjonale forpliktingar om minstelønn og ønskje frå arbeidstakar- og arbeidsgjevarorganisasjonar om oppdatert regelverk. Rapporten peikar på to hovudområde i gjeldande regelverk: Arbeidstilsynets ansvar for helse- og arbeidsmiljøkontroll i rom der heimearbeid blir utført, og reglar om minstelønn fastsett av eit eige råd med snever yrkesavgrensing (først og fremst kles- og sømvareyrke). Det finst motstridande omsyn mellom vern av heimearbeidarar (lønn, ferie, oppseiingsvern) og føremålet om å unngå at heimearbeid blir brukt til urettmessig konkurranse mot verkstadar og fabrikkar. Partane (LO, arbeidsgivarorganisasjonar, Direktoratet for arbeidstilsynet og Heimearbeidsrådet) ønskjer revisjon, mellom anna for å klargjere feriepengerettar, oppseiingsreglar og forholdet til tariffar. Utvalet legg fram eit omfattande forslag til ny lov som utvidar definisjonar, inneber meldeplikt, vern mot skadar, reglar om avrekning og lønnsutbetaling, tilsyn og eit Hjemmearbeidsråd med myndigheit til å fastsetje minstelønn, samt handheving og straffebestemmelsar. Rapporten viser òg til internasjonale forpliktingar (ILO-konvensjon nr. 26) som bakteppe for behovet for ei moderne regulering.