Søk i NOU-arkivet

Utgreiinga vurderer kor stor del av Statens pensjonsfond utland (SPU) som bør vere plassert i aksjar. Ho set fondet inn i ei samfunns- og finanspolitisk ramme: SPU er ei omdanna petroleumsformue som skal sikre inntekter for framtidige generasjonar og samtidig fungere som buffer for norske offentlege finanser. Samstundes har lange, nær risikofrie realrenter fallt og forventa realavkastning av fondet er rekna vesentleg lågare enn tidlegare, med eit grunnanslag på om lag 2,3 % per år dei neste 30 åra ved dagens aksjeandel. Utvalet vurderer avveginga mellom høgare forventa avkastning ved meir aksjar og auka svingingar og risiko for permanent tap i realverdi. Flertalet tilrår å heve strategisk aksjeandel frå 60 % til 70 %, fordi det gir høgare venta bidrag til statsbudsjettet, medan eit mindretal tilrår 50 % av omsyn til stabilitet i uttak. Modellar i utgreiinga viser at auka aksjeandel gir større forventa inntekter, men òg større risiko for år med nødvendige innstrammingstiltak i finanspolitikken. Utvalet legg vekt på at handlingsregelen må praktiserast fleksibelt, at ein bør byggje inn tryggingsmarginar ved berekningar av forventa avkastning og at fondet si opne, passive strategi har lågare operasjonell risiko og bred internasjonal legitimitet.

Banklovkommisjonens utgreiing vurderer om ein kan og bør etablere ein ny form for ytelsesbasert alderspensjon i privat sektor som er tilpassa dei sentrale prinsippa i den nye folketrygda. Mandatet har først og fremst handla om realiserbarheit og ønskjelegheit. Utgreiinga inneheld eit konkret lovutkast som dokumenterer at det teknisk og juridisk er mogleg å utforme ei slik ordning, med reglar som harmonerer med hovudtrekka i ny alderspensjon i folketrygden. Samstundes peikar rapporten på at det er omfattande og markerte faglege motstridande syn innad i kommisjonen om fleire sentrale spørsmål, mellom anna om risikofordeling, garantitilhøve, overgangsordningar og samfunnsøkonomiske verknader. Kommisjonen har ikkje nådd eit samla standpunkt om det er ynskjeleg å innføre ny lovgiving på området. Rapporten legg dermed fram eit mogleg rettsleg rammeverk, samstundes som han synleggjer behovet for vidare politiske avklaringar og avvegingar før ein eventuell lovendring kan gjennomførast.

Noreg har ei lang historie med eigne pensjonsordningar for sjømenn, med eit særleg høveleg lågt pensjonsaldersteam frå 60 år på grunn av yrkets særlege belastningar. Pensjonstrygden for sjømenn er i dag ei lovfesta, pliktig tenestepensjonsordning som bereknar ytingar på grunnlag av fartstid og stillingsgrad, ikkje lønnsnivå. Ordninga har sterke omfordlande element og høge minstekrav til fartstid (historisk 35 år innanriks / 25 år utanriks; i dag 12,5 år for rettigheiter), og finansierast etter eit utlikningsprinsipp med statleg garanti og tilskot. Systemet har vore økonomisk pressa, og pensjonsreforma har ført til krav om tilpassing til prinsipp som alleårsopptening, levealdersjustering og fleksibelt uttak. Utgreiinga viser at om lag tre fjerdedelar av dei som har betalt inn til ordninga ventar seg ingen pensjon grunna kvalifikasjonskravet, og at dagens ordning gir svake insentiv til å stå lenger i arbeid. Internasjonale reglar (ILO-konvensjon nr. 71 og EØS-regelverk) set rammer for korleis ei slik ordning kan organiserast. Utvalet peikar på behovet for ei heilskapleg omlegging til ei varig løysing som harmonerer med hovudprinsippa i pensjonsreforma, samtidig som opptente rettar og mobilitet mellom sektorar må ivaretakast.

Denne utredninga legg fram eit lovutkast (nytt kapittel 9) for skattegunstige uførepensjonsordningar i privat sektor, tilpassa hovudprinsippa i den nye uføretrygda i folketrygden. Hovudmålet er å etablere private tenestepensjonsordningar som eit supplement til folketrygden ved tap av arbeidsevne, der det er arbeidsgjevaren som initierer ordninga. Lovforslaget er ei rammeregelsetjing: føretaka får stor fridom til å fastsetje nivå og konkrete vilkår innanfor faste tak og avgrensingar, mellom anna at ytelsane blir rekna i prosent av lønn opptil 12 G, med høve til tillegg for lønn mellom 6 og 12 G fordi folketrygden ikkje tek med inntekt over 6 G i berekningsgrunnlaget. Ordningane er risikobaserte og gir rett ved uførheit som inntreff medan medlemmen er i arbeid — retten fell normalt bort ved fratreden med mindre særskilde fripolisereglær gir vidare opptening. Utkastet tek sikte på samtidige ikrafttreding med den nye folketrygdordninga, og handterer samordning mot tidlegare opptente rettar samt overgangsreglar for eksisterande ordningar. Forslaget ventast ikkje å gi budsjettmessige verknader, men vil påverke praksis hos pensjonsinnretningar ved premie- og avsetningsberekningar. Utgreiinga er i hovudsak semje, med nokre særmerknader frå enkelte medlemmar.

Denne utgreiinga behandlar korleis ein ny lov om kollektiv tjenestepensjonsforsikring bør innførast saman med alderspensjonen i ny folketrygd. Sentrale utfordringar er å sikre at rettar som allereie er opptente, ikkje blir svekte, samstundes som ny pensjonsopptening vert tilpassa folketrygdreforma og framtidige kapitalkrav. Utvalet føreslår ei fleksibel overgangsordning der vidare opptening skjer etter ny pensjonsplan, medan allereie opptent årleg pensjon blir verande i den eksisterande ordninga utan utsteding av fripoliser. Regelverket skil tydeleg mellom tidlegare og ny pensjonsopptening ved å opprette eigen pensjonsbeholdning for midlar knytt til tidlegare opptjening. Dette skiljet ligg til grunn for fordeling av avkastning, risiko og kostnader ved vidare drift av pensjonsordninga. Det er føreslege særreglar som gir moglegheit for vidare ytelsesbasert opptening for arbeidstakarar fødde i 1962 eller tidlegare, slik at nær pensjonsalder ikkje urettferdig avbryt opptening. Ordninga søkjer òg å bremse vidare akkumulering av avkastnings- og levealdersrisiko i pensjonsinnretningane og å dempe effektane av komande kapitalkrav. Reglane er utforma i tråd med tilbakeverknadsforbodet i Grunnlova slik at ingen rettar frå før lovinngangen vert innskrenkte.

Denne utgreiinga legg fram forslag til endringar i dei private pensjonslovene for å tilpasse dei til den nye alderspensjonen i folketrygda (vedteken i 2009) og ny AFP-ordning i privat sektor. Bakgrunnen er at endringar i opptening og berekning av folketrygdens alderspensjon krev samsvar i regler for private tenestepensjonsordningar og andre pensjonsprodukt. Hovudutfordringa er at nye fleksible uttaksreglar i folketrygda gjer at eksisterande ytelsesbaserte (forsikringsbaserte) foretakspensjonsprodukt ikkje kan haldast fullt ut ved lag utan overgangsordningar eller omforming. Kommisjonen deler arbeidet i to delar: denne første delen foreslår innføring av fleksibelt uttak i private tenestepensjonsordningar og ein midlertidig overgangsordning for eksisterande ytelsesordningar fram til ei meir heilskapleg løysing er fastsett i del II. Forslaget omfattar òg utkast til endringar i innskotts-, individuell og obligatorisk tenestepensjonslov for å følgje hovudprinsippa i ny folketrygd. Forslaga i utgreiinga er framlagde som einstemmige og skal sikre rettstryggleik, gradvis omstilling og praktisk gjennomføring innan dei nye reglene trer i kraft 1. januar 2011.