Søk i NOU-arkivet

Utvalet har vurdert GIEK sine garantiordningar i lys av endra internasjonale rammevilkår tidleg på 1980-talet, med auka politisk og kommersiell risiko i kjøparland og skjerpa konkurranse om eksportmarknadene. Rapporten byggjer på retningslinjer i Nasjonalbudsjettet 1983 og peikar på behovet for eit pårekneleg, konkurransedyktig og økonomisk forsvarleg statleg garantiapparat. Analysen dekkjer eksisterande ordningar (alminneleg garanti, særordning for utviklingsland og kursgarantien), samspel med eksportfinansiering (A/S Eksportfinans og «108-ordninga»), premiesystemet, sjølvfinansieringsprinsippet og moglegheit for privat risikoavlastning gjennom proratadeling og reassuranse. Rapporten dokumenterer betydelege svingingar i erstatningsutbetalingar i perioden 1968–82, skil mellom kortsiktige og langsiktige kredittar, og peikar på grenseverdiar for engasjement (om lag 7 mill. kr.) og vanlege løpetidspunkt (2–8,5 år). Utvalet vurderer at staten framleis har ei rolle for å dekkje særlege marknadssvikter, men tilrår sterkare risikodeling med private aktørar, presisering av regressreglar, meir dynamisk premiefastsetjing og konsekvensvurderingar ved endra garantivilkår for å sikre både konkurranseevne og budsjettmessig berekraft.

Utgreiinga vurderer om ei norsk kredittforening kan vere konsernspiss i eit finanskonsern organisert etter holdingmodellen. Bakgrunnen er den særlege situasjonen rundt Landkreditt, som i dag har konsesjon til å eige 100% av ein bank gjennom eit mellomliggande holdingselskap, og der vedtekter og konsesjonsvilkår avgrensar bankverksemda i forhold til kredittforeningsverksemda. Banklovkommisjonen konkluderer med at det er fornuftig å opne for at kredittforeningar kan vere morselskap i eit finanskonsern, men berre under klare vilkår: kredittforeninga sjølv må ikkje drive operativ finansieringsverksemd, slik verksemd må utfisjonerast og ligggeleggjast i eige aksjeselskap i konsernet, og kredittforeninga må fungere som ei «eigarforeining» etter vedtektene. Endringsbehovet i regelverket er avgrensa; hovudtiltaket er å justere finansieringsvirksomhetsloven kapittel 2a og gjere ein mindre presisering i kapittel 3. Holdingmodellen vert framheva som tryggast med omsyn til soliditet og tilsyn, og forslaget inneber ikkje behov for endringar i andre lover. Utgreiinga er avgrensa i rekkevidd fordi realitetsproblematikken først og fremst gjeld Landkreditt-situasjonen.

Utgreiinga tek utgangspunkt i at EU har vedteke eit nytt forbrukarkredittdirektiv som avløysar tidlegare reglar. Dette krev at norsk rett, særleg kredittkjøpslova og finansavtalelova, blir gjennomgått og endra der direktivet krev det. Samfunnsutfordringa er todelt: å oppnå rettstryggleik og likebehandling for forbrukarar uavhengig av kredittprodukt, samtidig som ein unngår unødvendig administrativt meirarbeid og motstrid mellom to nasjonale regelverk som i praksis regulerer overlappande aktivitetar. Utvalet legg vekt på å kartleggje kva kredittsituasjonar som fell inn under kvar lov, korleis EU-rett og andre internasjonale reglar er gjennomførte i Noreg, og kva reglar som ikkje har EU-opphav. Direktivet er i stor grad totalharmoniserande, noko som avgrensar rommet for nasjonale særreglar, og det set kort gjennomføringsfrist. Sentrale konklusjonar er at kredittkjøpslova bør reviderast saman med finansavtalelova for å rydde grensar, samordne definisjonar, avklare kva reglar som gjeld for nye kredittformer, redusere dobbeltregelverk og sikre at nasjonale verneomsyn ikkje strir mot EØS-forpliktelsar. Utvalet peiker òg på behov for føreseielege overgangsreglar, administrativ samordning og løpande overvaking av regelverksverksemda.

Utgreiinga peikar på manglande forbrukarvern i den dåverande reglane for avbetalings- og kredittkjøp, og tilrår ei samla lovgiving for å skjerme forbrukarar i ulike kredittarrangement. Bakgrunnen er komplekse trekantsforhold der kreditten ofte blir formidla av tredjepart, noko som reduserer kjøparens moglegheit til å hevde innsigingar mot kredittytar. Samfunnsutfordringa handlar både om personleg økonomisk tryggleik og om press på sosiale tenester når ubalansert kredittbruk fører til betalingsproblem. Utvalet føreslår ei eiga lov om kredittkjøp som skal erstatte den gamle avbetalingslova og dei relevante føresegnene i handelslova, og som inkorporerer noverande reglar med tillegg av nye vernereglar retta særleg mot forbrukarkjøp. Hovudmåla er auka informasjonsplikt (særleg om kredittkostnad og effektiv rente), regulering av minste kontantinnskot og avdragstid, klarare reglar ved lånekjøp (der kreditten kjem frå annan institusjon), avgrensing av seljarens heimel til å ta tilbake tingen ved mislighald, samt reglar som sikrar kjøparens rettar mot tredjepartskreditorar. Forslaga skal både betre forbrukarbeskyttinga og skape ein meir oversiktleg og handhevbar rettstilstand innan kredittmarknaden.

Personvernkommisjonen skildrar korleis digitalisering har auka innsamling, gjenbruk og samanstilling av personopplysningar i både offentleg og privat sektor. Utvalet framhevar at gevinstane ved digitalisering ofte er store, men at dette skjer til dels på bekostning av personvernet når vurderingane blir avgrensa eller ikkje følgde opp. Personvern blir løfta fram som ein grunnleggjande samfunnsverdi: det er føresetnad for ytrings- og informasjonsfridom, tillit, og eit velfungerande demokrati. Kommisjonen peikar på at personvern i dag ofte oppfattast som eit ekspertfelt og noko som først blir synleg når noko går gale; skadeverknader kan vere gradvise og vanskelege å reversere. Teknologi har politisk verknad og krev kritiske, demokratiske diskusjonar og vurderingar før brei innføring. Rapporten argumenterer for ei nasjonal, tverrsektorell personvernpolitikk som styrkjer førebygging, gjev rom for ansvarleg innovasjon og legg føringar ved lovgiving, budsjettering og utvikling av tenester. Særskild merksemd må rettast mot sårbare grupper og barns vern. Tiltaka omfattar både rettslege reglar, organisatoriske krav, kompetansebygging og bruk av teknologi som kan styrkje personvernet i praksis.

Utgreiinga tek for seg korleis penge- og kredittpolitikken i Noreg fungerte kring byrjinga av 1980-åra, med særleg merksemd på verkemiddelbruken for å halde kreditteiningane innanfor målsette rammer. Ho peiker på ei rekkje praktiske problem ved gjennomføringa av kredittbudsjettet: mange administrativt retta verkemiddel etter kredittlova vart teken i bruk i stor skala, samtidig som nominelle renter har auka og nye likviditetsverkemiddel frå sentralbanken har vorte utvikla. Rapporten vurderer om dei avledde styringsmåla som i dag vert nytta er tenlege, og korleis ein kan betre nytte dei eksisterande instrumenta for å nå kreditttilførsel som vert fastsett i nasjonalbudsjett og revidert nasjonalbudsjett, utan å svekke investeringsevne, omstilling eller funksjonsevna i kredittmarknaden. Framlegga legg vekt på kortsiktige tiltak som kan gje meir effektiv styring, betre samordning mellom finans- og pengepolitikk, og på å ta omsyn til skattemessige, avskrivings- og garantiordningar som påverkar kredittetterspurnaden. Rapporten inneheld òg analysar av kredittinstitusjonar, rentemarginar og verknader av rentejusteringar på prisar og inntekter.